Oko Moskwy

Radar pozahoryzontalny Duga-2 (ros. Дуга-2) bywa także nazywany "Okiem Moskwy" lub "rosyjskim dzięciołem". 

Około 9 kilometrów od CzAES znajduje się dawna baza wojskowa. Na jej terenie powstało prawdziwe miasteczko, nazwane Czarnobyl-2 oraz radar pozahoryzontalny Duga-2.

Radar miał służyć wykrywaniu ICBM (międzykontynentalnych pocisków balistycznych) wystrzelonych z USA. W czasie zimnej wojny ZSRR obawiało się ataku Stanów Zjednoczonych. Klasyczne radary wykrywały rakiety zbyt późno, tak więc w razie ataku Sowieci mieliby zbyt mało czasu na reakcję. Stąd powstał pomysł budowy radaru wczesnego ostrzegania, który wykryje rakiety tuż po ich wystrzeleniu.

Radzieccy uczeni planowali wykorzystać magnetosferę do odbijania fal radarowych. Prace nad radarem pozahoryzontalnym rozpoczęto pod koniec lat '50. W roku 1964 potwierdzono skuteczność takich radarów. W roku 1969 podjęto decyzję o budowie radaru niedaleko Czarnobyla. Instalacja osiągnęła gotowość do działania w roku 1971.

Do obsługi radaru potrzeba było około 1000 osób, dlatego w pobliżu wybudowano zamknięte osiedle wojskowe Czarnobyl-2. Mieszkali tam specjaliści obsługujący radar, ich rodziny oraz wojskowi zajmujący się dowodzeniem i ochroną obiektu. Teren w promieniu 5km od radaru został zamknięty i był pilnowany przez wojsko. W pobliżu powstał też rakietowy dywizjon obrony powietrznej, wyposażony w S-75. Na mapach miasteczko oznaczone było jako "obóz pionierów" a sam radar jako "radiowe centrum telekomunikacji".

Na terenie bazy niedaleko Czarnobyla znajdowała się tylko część odbiorcza radaru. W jej skład wchodziły dwie anteny: mniejsza i większa. Większa antena zbudowana jest z 17 masztów wysokości 150m, odbierała ona częstotliwości od 4 do 14 MHz. Natomiast mniejsza składa się z 12 masztów o wysokości 90m, na zakres od 14 do 30 MHz.

(Polski wkład w budowę radaru)

Radar nigdy nie działał w pełni. Nie był wystarczająco czuły by wykryć pojedyncze rakiety, a jego praca powodowała zakłócenia w działaniu wielu urządzeń. Poprzez charakterystyczny sygnał emitowany przez antenę nadawczą, system dorobił się przezwiska "rosyjski dzięcioł". Po katastrofie Czarnobylskiej w roku 1986 promieniowanie uszkodziło radar i pomimo wielokrotnego czyszczenia anteny przez wojska chemiczne system już nigdy nie mógł działać. Ostatecznie jednostkę zamknięto w roku 1988.

(Jeden z pojazdów który prawdopodobnie wykorzystany był przy myciu radaru po katastrofie)

Czarnobylska Elektrownia Atomowa

CzAES (ukr. ЧАЕС) czyli Czarnobylska Elektrownia Atomowa (ukr. Чорнобильська атомна електростанція) to elektrownia jądrowa na północy Ukrainy. To właśnie w tej elektrowni, 26 kwietnia 1986 roku doszło do katastrofy, której skutki odczuwalne są do dzisiaj.

Widok na elektrownię. Nowy sarkofag (tzw. Arka) nad czwartym blokiem energetycznym

Budowę Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej  rozpoczęto w roku 1972, a w 1977 włączono ją do sieci energetycznej. W skład elektrowni wchodziły 4 bloki energetyczne, planowano budowę dwóch kolejnych. CzAES miała być największym tego typu obiektem na świecie. W każdym bloku energetycznym znajdował się reaktor RBMK (ros. РБМК-100) czyli Reaktor Kanałowy Dużej Mocy (ros. Реактор Большой Мощности Канальный) o mocy 1000MW.

Widok elektrowni z daleka. Fotografowanie elektrowni z bliska jest zabronione, poza jednym wyznaczonym miejscem. Pomimo, że elektrownia obecnie nie pracuje, wciąż traktowana jest jako obiekt strategiczny.

Widok na niedokończone bloki energetyczne: piąty i szósty.

26 kwietnia 1986 to właśnie tu, w czwartym bloku energetycznym doszło do Katastrofy Czarnobylskiej. Pomimo, że czwarty blok eksplodował i został przykryty sarkofagiem, pozostałe bloki energetyczne funkcjonowały nadal. Jako ostatni wyłączono 3 blok energetyczny, dopiero w grudniu 2000 roku.

Poniżej porównanie poziomu promieniowania w centrum Warszawy i pod CzAES.

W trakcie katastrofy w czwartym energobloku, kolejne dwa: piąty i szósty były w budowie. Budowa piątego bloku, w chwili katastrofy, ukończona była w 80%, natomiast szóstego w 20%. Poniżej widok na niedokończone energobloki.

Wciąż widać żurawie budowlane oraz sterty złomu, pozostałości po placu budowy.

Tabliczka "Strefa Wykluczenia".

Niedaleko elektrowni znajduje się pomnik Prometeusza, przywieziony z Prypeci. Wkomponowano go w monument poświęcony 30 osobom które poniosły śmierć bezpośrednio w wyniku katastrofy.

Bardzo ciekawymi obiektami są niedokończone chłodnie kominowe piątego i szóstego bloku.

Wyższa chłodnia, przeznaczona dla 5 energobloku.

Promieniowanie tła w wyższej chłodni waha się w okolicach 1μSv/h.

Jednak przy ziemi jest sporo wyższe.

Wewnątrz chłodni znajduje się graffiti przedstawiające jednego z likwidatorów. 

Niedaleko chłodni znajduje się jeden z tzw. hotspotów, czyli miejsc o podwyższonym promieniowaniu. Ten kawałek betonu promieniował jak widać całkiem mocno, wyniki momentami przekraczały 30μSv/h gamma.

Data na jednym z elementów w chłodni.

Widok na niższą chłodnię, szóstego energobloku. 

 Tutaj promieniowanie jest nieco wyższe.

Wszędzie widoczne są ślady po pracach budowlanych, przerwanych nagle ponad 30 lat temu.

Widok spod chłodni kominowych na niedokończone energobloki.

Wkrótce kolejne wpisy z mojej wycieczki do Czarnobyla.